Een eigentijdse invulling

Intro

This is a lecture given to visiting students of the faculty of Architecture of the University of Delft in the Netherlands

Een eigen invulling Een tijdse invulling Een eigentijdse invulling

Ontwerpen bij of aan een monument is niet anders dan ontwerpen in een andere setting. Het programma is mogelijk wat extensiever, aangezien de context al veel verteld en of rand voorwaarden stelt.
Maar is het niet zo dat de creativiteit juist extra wordt gestimuleerd wanneer het aantal beperkende voorwaarden groot is?

Bij iedere nieuwe ontwerpopdracht is het weer de kunst om te achterhalen wat de plek vraagt, oftewel, wat is de vraag nu eigenlijk. Het gaat hier niet alleen om de vraag van de opdrachtgever, het budget, het programma en de regels, maar met name om de vraag wat nu de plek /locatie versterkt. Welke ingreep maakt het geheel nu mooier.
Het kan gebeuren dat na de initiële analyse je tot de conclusie komt dat de plek niets meer nodig heeft. Zoals Hubert-Jan Henket tot de conclusie kwam bij het ontwerpen van de dans academie in Arnhem dat het gebouw van Rietveld, waar hij naast moest bouwen eigenlijk geen buurman nodig heeft of duldt. Zo onstond een ondergrondse dans academie.

Er zijn verschillende bouwstijlen en handschriften van architecten, maar over de hele wereld zijn we allemaal met hetzelfde bezig, dat is o.a. het zoeken naar evenwicht in de schaal en de verhoudingen. Volgens mij heeft ieder mens de capaciteit, zei het latent, om te voelen of de schaal en de verhouding van een object klopt. Kijk maar naar de natuur waar wij ook onderdeel van vormen. De verhouding van een palmboom is anders dan een beukenboom of een mahoc boom, maar ze zijn allen in verhouding. Soms ontstaan er in de natuur niet proportionele bomen, en dat zien of voelen we dan meteen.
Voor de architectuur is dat niet anders, als de schaal en de verhouding van een bouwwerk niet klopt dan voelen wij dat, niet alleen architecten, maar iedereen.

Dit brengt mij naar het volgende universele element in de architectuur en dat is beleving. Soms kies je er als ontwerper voor om bewust iets buiten proportioneel te maken omdat het een bepaalde beleving tot resultaat heeft. Dit is iets waar architecten al eeuwen mee bezig zijn. Was het vroeger bij de kathedralen zo dat ze ter symbolisering van een grotere macht dan zij zelf een bepaalde beleving nastreefde, doen wij het nu om meer aardse motieven. Maar we zijn nog altijd met hetzelfde bezig.

Schaal, verhouding en beleving zijn elementen uit de architectuur die boven zaken als stijl, smaak, cultuur, mooi en lelijk staan. Hiermee ontken ik niet dat bijvoorbeeld culturele elementen een rol kunnen spelen in de beleving. Een fel geel huis wordt hier anders ervaren dan in Nederland. Hier valt het niet op tussen de andere felle kleuren, maar in Nederland zou het zomaar tot buren protest kunnen leiden. In Nederland zit er meestal zwart in de kleuren die men toepast. Men pretendeert dat felle kleuren beter in warme landen passen. Maar heb je niet juist in het sombere Nederland veel meer die felle kleuren nodig? Heeft het niet meer met de cultuur van: doe gewoon dan doe je al gek genoeg te maken? Maar ook dit is in Nederland aan het veranderen.
Gevoeligheid voor kleine culturele verschillen is ook belangrijk voor een ontwerper, om de plank niet volledig mis te slaan.

Tot slot is stijl iets wat men later aan een gebouw toe zou moeten kennen. Je hoort als architect bezig te zijn “de vraag” op te lossen en dat doe je natuurlijk vanuit je eigen bagage en beperkingen, en daar zou best een stijl uit kunnen volgen.

Aan de hand van 3 projecten wil ik verschillende manieren laten zien hoe ik als architect al dan niet in samenwerking met anderen iets heb toegevoegd aan monumenten:
- Museum Hilversum
- Sint Augustinus gebouw
- S.A.L. Mongui Maduro Bibliotheek

Museum Hilversum (opgeleverd in 2004)
architect: Hans Ruijssenaars:
- vorm ontstaat vanuit het afmaken van de stedelijke context
- paard en wagen, auto en aanhanger, het rijksmonument moest het belangrijkste gebouw blijven
- historische gevel kopiëren, is dit historicisme? Dichte hoeken versus openhoeken, dichte wanden en wanden met ramen, technische uitdagingen van de spouw
- licht via lantaarn
- mogelijkheid tot plek bepaling in de hoeken
- de glazenvoeg, als verbindend element
- nuances van wit in het interieur door verschil in textuur
- de taatsdeur, een speeltje van een architect

Sint Augustinus (oplevering 2009)
architect: Lyongo Juliana
- terugbrengen van de kwaliteiten van het gebouw/ restaureren van de brutale onbeschofte aanpassingen
- vinden van een oplossing voor de nieuwe functie, kamers met individuele badkamers
- terugbrengen van licht
- toevoegingen zijn strak zonder ornament maar heel terughoudend

S.A.L. Mongui Maduro Bibliotheek (oplevering 2009)
architect: Cees den Heijer en Lyongo Juliana
- vraag, een eigentijds gebouw voor het conserveren en tentoonstellen van een bijzondere collectie documenten op het gebied van Antilliana en Judaica.
- Behoud van uitzicht vanuit het terras van het landhuis op de haven
- Eenvoud van ingreep
- Integratie met natuur, patio’s en schijven
- Materialisatie.

 

 

15 oktober 2008
Lyongo Juliana